Otizm Hakkında Tüm Bilinmesi Gerekenler

Otizm büyük bir çoğunlukla 0-3 yaş arasında çocuklarda görülen, sinir ve beyin sisteminin işleyişinde görülen olumsuzluklar sebebi ile ortaya çıkan ve ömür boyu devam eden nörobiyolojik bozukluk olarak tanımlanmaktadır. Günümüzde her 110 çocuktan birinde görüldüğü tespit edilen otizm, erken evrelerinde teşhis konulması durumunda, birtakım rehabilatasyon uygulamaları ile tedavi edilebilir olsa da, ileri aşamalarda etkileri çok daha fazla olup tedavisi neredeyse imkansızdır.

Otizmli çocuklar çevreleriyle iletişim kurmakta zorlanır, sosyal yaşantıları ve davranışları olumsuz yönde etkilenir ve aynı zamanda kendi iç dünyalarında baş başa kalırlar. Yazımızın devamında otizmin belirtileri, otizmin nedenleri ve otizmin tedavisi süreci hakkında çok geniş kapsamlı bilgiler yer almaktadır.

Otizm gelişimi

 1943 yılına kadar otizm rahatsızlıklarının tanısı konulmadığı gibi, bu tarihe kadar hastalıkla ilgili herhangi bir belirtinin olduğu da bilinmemekteydi.. Yani otizm 1943 den sonra varlığı tespit edilen bir hastalıktır.

1943’te 11 çocuk üzerinde yapılan araştırmada, çocukların dilini iletişim aracı olarak kullanamama, tekrarlayıcı davranışlarda bulunma, sosyal ilişki kurmaktan uzak kalma gibi farklı davranış biçimleri sergiledikleri ortaya çıktı. Bu sıra dışı davranış biçimleri, aslında bu sıra dışı davranış biçimleri, otizmin belirtilerini oluşturuyordu. Ancak bu belirtilerden bir kısmı yeniden güncellendi ve eski belirtilerin yanı sıra, yeni farklı belirtilerde otizm belirtileri arasında tanımlanmaya başladı.

Otizm Hakkında Tüm Bilinmesi Gerekenler
Otizm Hakkında Tüm Bilinmesi Gerekenler

Otizmin belirtileri nelerdir?

Göz temasından kaçınma: diğer belirtiler ile birlikte görüldüğünde önemli bir belirti sayılabilecek durumlardan birisi de, göz teması kurmaktan kaçınmaktır. Otizm hastaları başka insanlarla göz teması kurmaktan genellikle kaçınırlar. Özellikle tanımadıkları insanlarla göz teması kurmaktan kaçınmak, otizmin belirtileri arasında önemli bir yer tutmaktadır.

Oyuncaklarla oynamayı bilmemek: otistik çocuklar neredeyse her gün görüp eline aldıkları oyuncaklarla dahi, nasıl oynanacağını tam olarak bilemezler. Hatta bazı durumlarda defalarca gösterip öğretmenize rağmen, bu konuda duyarsızlık gösterebilirler.

 ismi ile çağrıldığında tepkisiz kalması: otistik çocuk genellikle ismi ile çağrıldığında tepkisiz kalarak, sizi şaşırtabilir. İsmi ile seslenmenize rağmen size herhangi bir tepki vermemenin yanı sıra, dönüp bakmayabilir.

Söylenenleri duymazdan gelme: otizmin belirtileri arasında önemli bir yer tutan bu durum, sadece kısa süreli olmayıp, uzun süren ve sıklıkla tekrar edilen durumlardan birisidir. Genellikle kendisine söylenen şeyleri duymuyor gibi davranabilir, söyledikleriniz karşısında umursamaz bir tutum sergileyebilirler.

Sıra Dışı Hareketler Birer Belirtidir

Sallanmak: otizm rahatsızlığı bulunan kişilerde en fazla görülen özelliklerden birisi de, sık sık ve uzun süreli sallanma ya da çırpınma halleridir. Bu durum özellikle diğer belirtilerden herhangi birisi ile görüldüğü takdirde, önemli bir otizmin belirtisi olarak dikkate alınmalıdır.

İşaret dilini kullanmazlar: bir diğer otizm belirtisi de çocukların istedikleri şeyleri, parmakları ile gösterme becerilerinin oldukça düşük olmasıdır. Her ne kadar bir takım isteklerde bulunuyor olsalar da, istedikleri herhangi bir cismi parmakları ile göstermek konusunda , oldukça zayıf bir tutum sergileyebilirler.

Sıra dışı hareketler: örneğin bazı eşyaları aynı hizada sıraya dizmek ya da eşyaları döndürerek farklı konumlar almasını sağlamaya çalışmak, otizmin belirtileri arasında yer almaktadır.

Yaşıtlarına göre konuşma geriliği: otistik çocukların en önemli belirtilerinden birisi de, yaşıtlarına göre konuşma geriliği yaşamalıdır. Otistik bireyler genellikle konuşma becerileri anlamında, kendi yaşıtlarına nazaran oldukça geride kalmaktadırlar. Bu anlamda makasın ciddi derecede açıldığını düşünüyorsanız, mutlaka doktorunuza giderek yardım almalısınız.

Sıra dışı göz kontağı: göz teması kurmaktan kaçınmalarının yanı sıra, göz teması kurduklarında sıra dışı bir şekilde temasta bulunmak, otizmin belirtileri arasında yer alan önemli bir bulgudur. Örneğin birdenbire gözlerini sizin gözlerinize dikebilir ve bir anda gözlerini kaçırabilir. Ayrıca göz göze geldiği kişilerle sıra dışı bir hareketle gözlerini kaçırması da, otistik çocuğun belirtileri arasındadır.

Jest ve mimikler: konuşurken herhangi bir mimik kullanmaması, otizmin belirtileri arasındadır.

Yaşıtlarından Uzaklaşabilirler

Yaşıtlarıyla iletişim kurmama: maalesef ki otistik bireylerin, yaşıtlarıyla iletişim kurmakta zorlandıkları önemli bir gerçektir. Örneğin kendi yaşındaki çocuklarla oyun oynamaktan uzak kalmaları, konuşarak onları arkadaş edilmeleri gibi konularda oldukça yetersiz kalabilirler.

Duyguları anlamak da yetersiz kalırlar: bu bireylerin bir diğer özellikleri de, diğer insanların duygularını anlamakta güçlük çekmeleridir. Örneğin sizin çok kızgın ya da çok mutlu olduğunuzu anlamayabilirler. O yüzden en kızgın olduğunuz anlarda dahi farklı bir davranış biçimi içerisine girebilecekleri için, sizin bu konuda daha fazla anlayış göstermeniz gerekebilir.

Dil gelişiminde gecikme: çocuğunuz 2 yaşını geçmesine rağmen, herhangi bir kelime kullanmayabilir. 3 yaşından sonra ise çok basit iki kelime ile dahi, kendisini ifade etmekte güçlük çekebilir.

Yinelenen ve sıra dışı dil kullanmak: otizm belirtileri arasında en fazla görülen olumsuzluklardan birisi de, çocuğun sizin söylediklerinizi sıklıkla tekrarlamasıdır. Bunu bir oyun gibi değil ciddi bir dil kullanarak da yapabilir. Ayrıca herhangi bir televizyon ya da radyoda söylenen sözleri, gereksiz ve anlamsız bir şekilde tekrar edebilir.

Senaryolu oyunlar da zorluk çekme: bireylerin senaryolu oyunlar da zorluk çekmesi de, otizmin belirtileri arasında sıklıkla görülen davranış biçimlerinden birisidir. Örneğin doktorculuk ya da evcilik oyunu gibi senaryo üzerine kurulu oyunları oynamaktan uzak kalabilirler. Bu oyunlar içerisinde kendilerine göre, basit kurguları dahi yapamayabilirler.

Sembolik oyunlar da sınırlı kalmak: herhangi bir nesneyi sembolik olarak başka bir şeymiş gibi kullanma konusunda, beceri gösteremeyebilirler. Örneğin bir kaşığı alıp da mikrofonmuş gibi kullanma tarzındaki oyunlardan uzak kalabilirler.

Sıra dışı konulara ilgi duymak: elbette ki tek başına otizmin önemli bir belirtisi olmasa da, genellikle uzay bilimleri, astrologlar, araba ve motor kazaları gibi yaşıtlarının fazla ilgi duymayacağı alanlarda ilgili olabilirler.

Rutinlerden şaşmamak: örneğin her zaman gittiği yolun değiştirilmesinden hoşlanmama, gibi bir durum görülmesi söz konusu olabilir. Ya da yemek yerken sürekli aynı sandalyeye oturmak istemek veya elbise dolabının kapaklarını hep aynı şekilde ve aynı sırada açıp kapatmak gibi rutinleri bulunabilir.  Bu rutinlerinin değişmesinden hoşlanmayan otistik bireyler, değişmesi halinde ise sert ve sıra dışı tepkiler verebilirler.

Beden hareketlerinde sıra dışı davranmak: kendi ekseni etrafında dönmek, sürekli yavaş ve parmakları üzerinde sessizce yürümeye çalışmak, sürünerek ilerlemeye çalışmak ve sıra dışı diye tabir  edebileceğimiz hareketlerin sürekli tekrarını yapmak, otizmin belirtileri arasında yer almaktadır.

Nesneleri aşırı incelemek: örneğin eline geçen bir nesneyi gözlerine iyice yaklaştırarak incelemeye çalışmak ya da sürekli koklamak, bu davranış biçimlerinden birkaçıdır. Bu hareketleri aynı nesne üzerinde peş peşe tekrarlayarak yapmak, bu belirtinin kuvvetini artırmaktadır.

Belirtileri Dikkate Alın

Yukarıda yer alan otizmin belirtileri, çocuğunuzda bir ya da bizden fazlasının görülmesi halinde mutlaka doktorunuza başvurarak bu konuda yardım almalısınız. Özellikle birden fazla belirtinin görülmesi, çocuğun otistik olma ihtimalini artırmaktadır. Otizm tedavisi genellikle eğitim üzerine kurulu bir tedavi yöntemi olduğu için, aile bireylerine ve çocuğun çevresinde yer alan insanlara, bu tedavi sürecinde önemli görevler düşmektedir.

Doktorun ve otizm ile ilgili özel eğitim kuruluşundaki uzmanların vereceği öğretim programlarına, kesinlikle çok dikkat edilmeli, eğitim ve öğretim tedavisi aksatmadan en ince ayrıntısına kadar yerine getirilmelidir.